|
Plastik, karbonun (C)
hidrojen (H), oksijen
(O),azot (N) ve diğer
organik ya da inorganik
elementler ile oluşturduğu
monomer adı verilen, basit
yapıdaki moleküllü
gruplardaki bağın
koparılarak, polimer adı
verilen uzun ve zincirli bir
yapıya dönüştürülmesi ile
elde edilen malzemelere
verilen isimdir. Örneğin;
Etilen bir monomerdir. Bu
monomerden oluşturulan
polimer olan polietilen ise
polimerdir. En çok
kullanılan plastiklerin
başında gelir. Tanımdan
anlaşılacağı üzere
plastikler doğada hazır
bulunmaz, doğadaki
elementlere insan tarafından
müdahale edilmesi ile elde
edilir. Elde edilmesi belli
bir sıcaklık ve basınç
altında, katalizör
kullanılarak monomerlerin
reaksiyona sokulması ile
olur. Plastik ilk
üretildiğinde toz, reçine
veya granül halde olabilir.
Genelde plastikler petrol
rafinerilerinde kullanılan
ham petrolün işlenmesi
sonucu arta kalan
malzemelerden elde edilir.
Yapılan araştırmalara göre
dünyadaki petrolün sadece %
4 lük bir kısmı plastik
üretimi için
kullanılmaktadır.
Kalıba dökme, haddeleme ya
da herhangi baska bir
teknikle kolayca
biçimlendirilebilen çok
çesitli yapay malzemelerin
ortak adi. Plastik sözcügü,
"biçimlendirme" anlamindaki
Yunanca plastikos
sözcügünden gelir. Bazen
kauçuk ve benzeri öbür dogal
ürünler plastik tanimina
sokulmakla birlikte, modern
tanimlama da plastiklerin
disinda tutulur. Reçineler
ile plastikler arasindaki
ayrimi yapmak da zordur.
Yapay malzemelerin çogu hem
reçine, hem de plastik
olarak adlandirilabilir.
Eskiden reçine sözcügü,
kaplama maddelerinin
bilesimlerindeki dogal
ürünlerin yerine geçebilen
ürünler için, plastik
sözcügü de üretim sirasinda
bir kaliplama isleminden
geçen malzemeler için
kullanilmistir.
Plastiklerin büyük bölümünün en önemli özelligi, isitildiklarinda erimeden yumusamalari ve yumusak haldeyken mekanik yollarla kolayca biçimlendirilebilmeleri, sogutulduklarinda ise yeniden sertlesmeleridir. Bu özellik plastiklerin molekül yapisindan kaynaklanir. Plastikler çok polimer molekülleri agindan olusur; polimerler, isi altinda gevseyerek ayrilan, soguduklarinda ise tekrar iç içe geçen uzun molekül zincirleri olusturur. Bu polimer zincirleri London, Van der Waals ve dagilma kuvvetleri gibi oldukça zayif ya da hidrojen baglari ve dipol-dipol etkilesimleri gibi daha güçlü kuvvetlerce bir arada tutulurlar. Malzeme isitildiginda bu kuvvetler zayiflar ve iç içe girmis polimer zincirleri ayrilarak birbirlerinin üzerinden kayar. Malzeme sogutuldugunda da yeniden bir ag olusturacak biçimde iç içe geçerek sertlesirler. Bütün plastikler bir polimerlestirme süreci sonucunda elde edilir. Plastik maddeler, isil sertlesirler (termoset) ve isil yumusarlar (termoplastik) olmak üzere baslica iki sinifa ayrilir. Isil sertlesir reçineler isitildiklarinda çözünmez ve erimez. Fenolik reçineler, furan reçineleri, aminoplastlar, alkitler ve doymamis asit polyesterleri, epoksi reçineler, poliüretanlar ve silikonlar isil sertlesir reçine türleridir. Isil yumusarlar reçineler ise, isil sertlesir reçinelerin tersine, birçok kez eritilip sertlestirilebilir. Selüloz türevleri, katilma polimerleri (Polyetilen, polipropilen, vinil akrilikler, flüorokarbon reçineleri ve polistirenler gibi) ve yogunlasma polimerleri de (naylonlar, Polyetilen tereftalat, polikarbonatlar ve poliamitler gibi) isil yumusar reçinelerdir.Kömür ve selüloz gibi dogal kaynaklardan da plastik üretilmekle birlikte, en önemli plastik hammaddesi kaynagi petroldür. Plastikler çok çesitli yöntemlerle biçim verilebilir. Toz halindeki plastigin, sicak ya da soguk bir hazne içinde vidali bir tasiyiciyla eritilip sikistirilarak bir düseden çekildigi ekstrüzyon yöntemi basta gelen plastik isleme tekniklerinden biridir. Ayrica haddeleme, hidrolik preslerde isil sertlestirme, püskürtme yoluyla kaliplama, santrifüj hareketinden yararlanarak döndürme yoluyla kaliplama, isil biçimlendirme, vakum altinda kaliplama, baski altinda levha haline getirme, dökme gibi baska plastik isleme teknikleri de vardir. Plastik ürünlere daha sonra mekanik yollarla ya da lazerle degisik biçimler verme, ses üstü yolla kaynak yapma, isinim yoluyla isleme gibi bitirme islemleri uygulanabilir.Kolayca islenebilen, ucuz, hafif ve yenime karsi dayanikli malzemeler olan plastikler pek çok uygulamada metallerin yerini almistir. Sanayide ve evlerde çok çesitli plastik ürünler kullanilmaktadir. |

